Γυναικεία υγεία: Όσα θέλετε να ξέρετε
Συγκεντρώσαμε τις πιο συχνές ερωτήσεις που απασχολούν τις γυναίκες σε κάθε στάδιο της ζωής τους — από τον γυναικολογικό έλεγχο και την εγκυμοσύνη, έως τις θεραπείες υπογονιμότητας και την εξωσωματική αναπαραγωγή. Με σαφείς, επιστημονικά τεκμηριωμένες απαντήσεις, προσφέρουμε ενημέρωση, καθοδήγηση και σιγουριά για κάθε σας προβληματισμό.
Η διάρκεια μιας εγκυμοσύνης είναι 40 εβδομάδες(280 ημέρες) αρχίζοντας την μέτρηση από την πρώτη ημέρα της τελευταίας περιόδου. Εννοείτε ότι πρόκειται για φυσιολογικό κύκλο περίπου 28 ημερών. Δίνουμε ένα περιθώριο 7 ημερών για αυτόματη έναρξη του τοκετού. Μόλις συμπληρωθούν οι 41 εβδομάδες, η εγκυμοσύνη μπαίνει σε μια κατάσταση που αυξάνονται οι κίνδυνοι για το παιδί. Το περιβάλλον της μήτρας γίνεται πλέον εχθρικό για το έμβρυο.
Ο πλακούντας γερνάει και το Αμνιακό υγρό μειώνεται, το έμβρυο δεν τρέφεται πια καλά και η ανάπτυξη του δεν γίνεται φυσιολογικά. Είναι καιρός για τον Μαιευτήρα να επέμβει.
Όσες θεωρίες υπάρχουν για την έναρξη του τοκετού άλλες τόσες υπάρχουν για την πρωτοπαθή αδράνεια της μήτρας. Τελευταίες απόψεις αναφέρουν την έλλειψη ενός ενζύμου από τον πλακούντα(Σουλφατάση) που σαν τελικό αποτέλεσμα έχει τη μη παραγωγή ουσιών (ΡGE2, PGF2) υπεύθυνων για την ωρίμανση του τραχήλου και την έναρξη των ωδίνων του τοκετού.
Σημασία για μας τους Μαιευτήρες είναι σε ποια κατάσταση βρίσκεται το έμβρυο και τότε πρέπει να επέμβουμε. Σήμερα υπάρχουν ειδικές εξετάσεις με τις οποίες μπορούμε να εκτιμήσουμε την λειτουργική ικανότητα του πλακούντα πρώτον με την μέτρηση ορμονών (Οιστριόλη, Πλακουντιακό γαλακτογόνο), ενώ το καρδιοτοκογράφημα ηρεμίας NST, το Doppler και το Βιοφυσικό προφίλ είναι δοκιμασίες μεγάλης σημασίας. Μας δίνεται λοιπόν η δυνατότητα να δούμε αν το παιδί αναπτύσσεται φυσιολογικά ώστε να περιμένουμε για αυτόματη έναρξη μερικές ημέρες μετά την πιθανή ημερομηνία τοκετού. Σε περίπτωση που υπάρχουν ενδείξεις ότι το παιδί κινδυνεύει στην κοιλιά της μητέρας του, κάνουμε πρόκληση τοκετού
Η διαδικασία είναι απλή. Περιλαμβάνει την χορήγηση φαρμακευτικών ουσιών (προσταγλανδίνες και Ωκυτοκίνη). Πρώτο για να ωριμάσει ο τράχηλος της μήτρας που βρίσκεται σκληρός σε τέτοιες περιπτώσεις και δεύτερον για να αρχίσουν οι ωδίνες. Η Αμνιοτομία (τεχνητή ρήξη του θυλακίου) βοηθάει στην εξέλιξη του τοκετού, ενώ η καισαρική τομή γίνεται σε περιπτώσεις που δεν αποδίδουν οι ωδίνες ή δεν ξεκινάει ο τοκετός παρόλες τις προσπάθειες μας.
Τονίζω και πάλι ότι κάθε εγκυμοσύνη πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν ειδική περίπτωση. Ο Μαιευτήρας έχει σήμερα τις δυνατότητες να ελέγξε ιτην κατάσταση της εγκύου, του πλακούντα και του παιδιού και να εκτιμήσει αν μπορεί να περιμένει. Σε περιπτώσεις που ο πλακούντας έχει γεράσει και δεν δίνει το απαραίτητο οξυγόνο για να ζήσει το έμβρυο ή αν το έμβρυο δεν αναπτύσσεται φυσιολογικά τότε δεν περιμένουμε. Αλλιώς η αναμονή μίας εβδομάδας ακόμη με την παρακολούθηση όμως που προανέφερα είναι ο κανόνας.
Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν μπορούμε να βρούμε τα ακριβή αίτια, ενώ άλλες φορές έχουμε αυτόματη πρόωρη ρήξη των υμένων (σπάνε τα νερά). Οι ανατομικές ανωμαλίες της μήτρας, η ανεπάρκεια του τραχηλικού στομίου, οι διάφορες λοιμώξεις των γεννητικών οργάνων της μητέρας και τέλος η σεξουαλική επαφή αποτελούν επίσης συχνά αίτια. Συχνά η γυναίκα αναφέρει αποβολές και μάλιστα κατά την διάρκεια του δεύτερου τρίμηνου της κύησης ενώ οι πιθανότητες αυξάνονται όταν έχει προηγηθεί ήδη ένας πρόωρος τοκετός.
Η προεκλαμψία, ο διαβήτης κυήσεως επιβαρύνουν επίσης την κατάσταση.
Στις περισσότερες περιπτώσεις η μέλλουσα μητέρα έχει ένα ενόχλημα σαν οσφυαλγία (πόνο χαμηλά στην πλάτη) που αντανακλά χαμηλά στη κοιλιά της καθώς επίσης και «πετρώματα» συσπασεις στην μήτρα της. Σιγά-σιγά η κατάσταση χειροτερεύει, η γυναίκα ανησυχεί γιατί πονάει όλο και πιο συχνά, ενώ θα παρατηρήσει υγρά από τον κόλπο της. Εάν οι συστολές της μήτρας γίνουν κανονικές, διαρκούν 30 δευτερόλεπτα και εμφανίζονται κάθε 10 λεπτά, σημαίνει ότι έχει εγκατασταθεί ένας πρόωρος τοκετός.
Βεβαίως η πρόληψη ενός πρόωρου τοκετού αποτελεί το πρώτο μέλημα ενός Μαιευτήρα. Σε περίπτωση που από το Μαιευτικό Ιστορικό της γυναίκας βγαίνει το συμπέρασμα ότι υπάρχει κίνδυνος για πρόωρο τοκετό, θα καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια ώστε να τον εμποδίσουμε. Αυτό σημαίνει ότι προσπαθούμε να αντιμετωπ΄σιουμε όλους τους παράγοντες που πιθανόν να δημιουργήσουν αιτίες για αυτή την κατάσταση.
Μέσα σ΄αυτά τα πλαίσιακάνουμε διάφορες εξετάσεις στο Ά τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Ελέγχουμε τη γυναίκα για αντισώματα ερυθράς, τοξοπλάσματος κλπ. Ενώ παίρνουμε καλιέργειες κολπικού υγρού για να ανακαλύψουμε πιθανές φλεγμονές από μικρόβια που προκαλούν πρόωρους τοκετούς (Μυκόπλασμα, Στρεπτόκοκκος, Χλαμύδια).
Ελεγχουμε υπερηχογραφικα το μηκος του τραχηλου της μητρας
Η έγκαιρη θεραπεία αυτών των παθήσεων θα μειώσει τις πιθανότητες για επιπλοκές στη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Από εκεί και πέρα βοηθάει σημαντικά η Ανάπαυση(Κατάκλιση) της εγκύου. Προληπτικά χορηγούμε φαρμακευτική αγωγή. Εάν έχει ξεκινήσει ο τοκετός η έγκυος εισέρχεται στο Μαιευτήριο για καλλίτερη αντιμετώπιση.
Πρόωρο έμβρυο σημαίνει μικρό σε βάρος παιδί, σημαίνει οτι τα διαφορα συστηματα του πιθανα να ανεπαρκουν να το συντηρισουν χωρις την βοηθεια ειδικων συσκευων [θερμοκοιτιδα-αναπνευστηρας μονιτορ κ.λ.π.] ότι το αναπνευστικό του κυριως σύστημα(πνεύμονες) δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά, με συνέπεια να δημιουργηθούν αρκετα ενδεχομενως προβλήματα για την επιβίωση του. Το έμβρυο, πιθανά να είναι ήδη ταλαιπωρημένο από την πάθηση που προκάλεσαι τον προωρο τοκετό (π.χ. πρόωρη ρήξη υμένων, πολυάμνιο, προεκλαμψία, φλεγμονές κλπ).
Αρα εχει μεγαλη σημασια η ηλικια κυησεως,το βαρος του,η κατασταση του κατά τη γεννηση και κυριως η Μοναδα προωρων που θα το νοσηλευσει.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις είναι αναγκαία η παραμονή του για αρκετές ημέρες σε ειδική Νεογνολογική Μονάδα (Θερμοκοιτίδα), ενώ η φροντίδα του από Νεογνολόγο Παιδίατρο κρίνεται απαραίτητη.
Εάν είναι πολύ μικρό υπάρχει πιθανότητα να μη θηλάσει. Σε όλες τις περιπτώσεις οι γονείς ταλαιπωρούνται ψυχικά και σωματικά, με αποτέλεσμα το πιο ευχάριστο γεγονός της ζωής του- η γέννηση του παιδιού του- να σημαδεύεται από δυσάρεστα συναισθήματα.
Η προεκλαμψία εμφανίζεται σε ένα ποσοστό 5-10% των κυήσεων. Είναι δηλαδή μια αρκετά συχνή πάθηση και προσβάλλει πιο συχνά πρωτοτόκους (πρώτη εγκυμοσύνη), σχετικά μικρής ηλικίας (κάτω από 20 ετών) και εμφανίζεται στο δεύτερο μισό της κυήσεως ( μετά την 20η εβδομάδα). Σε περίπτωση που εμφανισθεί σε μεγαλύτερης ηλικίας γυναίκες ή στην δεύτερη ή Τρίτη εγκυμοσύνη θα πρέπει να σκεφτούμε ότι κρύβεται κάποια άλλη πάθηση (Σακχαρώδης Διαβήτης, υδράμνιο κλπ).
Υπάρχουν πολλές θεωρίες για την αιτία της προεκλαμψίας και ίσως θα ήταν κουραστικό να τις αναλύσουμε. Η τελευταία άποψη θεωρεί την διαταραχή της σχέσεως ανάμεσα σε δύο ουσίες, (προστακυκλίνη-θρομβοξάνη) υπεύθυνες για την δημιουργία του προβλήματος. Αποτέλεσμα της διαταραχής είναι ο σπασμός των αγγείων. Πρόκειται για εκτεταμένη μικροαγγειοπάθεια που προσβάλλει πολλά όργανα όπως νεφρούς και ήπαρ. Ο πλακούντας δεν έχει αρκετό αίμα για να θρέψει ικανοποιητικά το έμβρυο με συνέπεια την μη φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού μέσα στη μήτρα.
Για τις νέες κοπέλες, θα έλεγα, ότι η αποφυγή των τεχνητών εκτρώσεων με την χρησιμοποίηση της κατάλληλης αντισύλληψης θα μειώσει σημαντικά το ποσοστό εμφάνισης της πάθησης. Η επιμελής θεραπεία των διάφορων φλεγμονών (τραχηλίτιδων-κολπίτιδων), η περιοδική εξέταση από το Γυναικολόγο και η λήψη του test Παπανικολάου. Θα βοηθήσουν στην αποφυγή καταστάσεων που μπορεί να γίνουν αιτίες εξωμητρίου κυήσεως. Όσον αφορά τους γυναικολόγους , σήμερα, χρησιμοποιούμε ειδικές τεχνικές και ειδικές αντισυμφητικές ουσίες στις επεμβάσεις μας ώστε να περιορίσουμε στο ελάχιστο τη δημιουργία ενδοκοιλιακών συμφύσεων.
Η αντιμετώπιση της εξωμητρίου εγκυμοσύνης είναι κατά βάση χειρουργική. Βεβαίως έχει . σημασία εάν έχει γίνει ή όχι σαλπιγγική ρήξη. Εάν δεν έχει γίνει ρήξη προσπαθούμε να διασώσουμε με κάποιο είδος πλαστικής τεχνικής, εάν έχει γίνει ρήξη και η σάλπιγγα έχει διηθηθεί και έχει καταστραφεί, η μόνη λύση είναι η αφαίρεση της σάλπιγγας.
Στις περιπτώσεις που οι χορειακές παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα και υπερηχογραφικά δεν έχουμε ανησυχητική εικόνα, τότε χορηγούμε ενδοφλεβίως μια χημικοθεραπευτική ουσία [μεθοτρεξάτη] με ολιγόωρη νοσηλεία στο μαιευτήριο , σε μια προσπάθεια συντηρητικής αντιμετώπισης.
Σήμερα χρησιμοποιείται κυρίως η Λαπαροσκόπηση με ειδικές τεχνικές ακόμα και με έγχυση χημικοθεραπευτικού φαρμάκου, τοπικά, για συντηρητικότερη αντιμετώπιση. Στις άλλες μορφές εξωμητρίου τα πράγματα είναι πιο δύσκολα. Οι αιμορραγίες και οι κακώσεις των ενδοκοιλιακών οργάνων είναι πιο βαριές και η αντιμετώπιση μπορεί να φτάσει μέχρι την αφαίρεση της μήτρας (τραχηλική κύηση κλπ).
Η διάγνωση της εξωμήτριας εγκυμοσύνης είναι δύσκολη, γιατί η συμπτωματολογία της μπορεί να μοιάζει σε οποιαδήποτε αθώα ή επικίνδυνη κατάσταση που συμβαίνει στη κοιλιά της γυναίκας. Μια εξωμήτριος κύηση θα ξεκινήσει σαν μια κανονική εγκυμοσύνη. Θα υπάρχει δηλαδή καθυστέρηση στη περίοδο, κάποια ακαθόριστα ενοχλήματα στη κοιλιά και θα εμφανισθεί αίμα από το κόλπο.
Ο έντονος κοιλιακός πόνος έρχεται να προστεθεί όταν θα γίνει η ρήξη της σαλπιγγικής κυήσεως. Η εσωτερική αιμορραγία που θα επακολουθήσει προκαλεί λιποθυμική τάση, ταχυκαρδία και πτώση της Αρτηριακής πίεσης.
Επειδή ακριβώς είναι από τις πιο επικίνδυνες καταστάσεις, όπως προανέφερα , είναι απαραίτητη η εξέταση από γυναικολόγο, ακόμη και σε υποψία της πάθησης. οι μέτρησεις της Β-χοριακής γοναδοτροπίνης μαζί με τη γυναικολογική εξέταση θα μας βοηθήσουν στη παρακολούθηση μιας ασθενούς όταν έχουμε υποψία εξωμητρίου. Το υπερηχογράφημα, ιδιαίτερα το ενδοκολπικό και η λαπαροσκόπηση είναι καθοριστικά για τη διάγνωση.
Τα αίτια που μπορεί να προκαλέσουν την εξωμήτριο ανάπτυξη του εμβρύου είναι πολλά και πολλές φορές είναι δύσκολο να εξακριβωθούν. Συχνότερα αίτια είναι οι φλεγμονές των σαλπίγγων (Σαλπιγγίτιδες) που οφείλονται σε προσβολή των σαλπίγγων από μικρόβια που μεταδίδονται συνήθως με τη σεξουαλική επαφή (Γονόκοκκος, χλαμύδα κλπ) τελευταία ενοχοποιούνται και ιοί [έρπις γεννητικών οργάνων].
Η φλεγμονή προκαλεί την ανάπτυξη συμφύσεων και τη καταστροφή του αυλού της σάλπιγγας. Οι επεμβάσεις στη κοιλιά όπως η Σκωληκοειδεκτομή ειδικα αν έγινε σε μικρή ηλικία και υπήρχε περιτονίτιδα, η αφαίρεση κάποιας κύστεως ωοθήκης, η πλαστική των σαλπίγγων πολύ συχνά προδιαθέτουν για την εξωμήτριο ανάπτυξη του εμβρύου.
Επίσης ενοχοποιούνται διάφοροι όγκοι των γεννητικών οργάνων (ινομυώματα), η ενδομητρίωση, οι τεχνητές εκτρώσεις και σπανιότερα το spiral (IU.D). Όλες αυτές οι καταστάσεις δημιουργούν συνθήκες που εμποδίζουν το πέρασμα του γονιμοποιημένου ωαρίου δια μέσου της σάλπιγγας στη κοιλότητα της μήτρας.
Το κύημα εγκλωβίζεται στη σάλπιγγα και αρχίζει να αναπτύσσεται σιγά-σιγά. Οι τοπικές όμως συνθήκες δεν ευνοούν την σωστή εξέλιξη της εγκυμοσύνης. Το κύημα θα προκαλέσει διάτρηση της σάλπιγγας ή θα αποβληθεί μέσα στη κοιλιά. Και στις δύο. περιπτώσεις προκαλείται βλάβη του τοιχώματος της σάλπιγγας με αποτέλεσμα την εσωτερική αιμορραγία μικρού η μεγάλου βαθμού.
Σε σπάνιες περιπτώσεις το κύημα που θα πέσει στη κοιλιά θα επιζήσει και θα αναπτυχθεί σαν κοιλιακή εξωμήτριος κύηση.
Είναι μία εγκυμοσύνη που δεν εξελίσσεται μέσα στην ενδομητριακή κοιλότητα αλλά έξω από αυτήν. Το γονιμοποιημένο ωάριο δηλαδή εμφυτεύεται έξω από την μήτρα. Η πιο συχνή εντοπιση της εξωμητρίου εγκυμοσύνης είναι στη σάλπιγγα και ονομάζεται σαλπιγγική εξωμήτριος κύηση ενώ πιο σπάνια αναπτύσσεται στις ωοθήκες, στο τράχηλο της μήτρας, στη περιτοναϊκή κοιλότητα κλπ. Υπολογίζεται ότι μία στις 200 εγκυμοσύνες θα είναι εξωμήτρια
Κάθε έγκυος με υποψία προεκλαμψίας πρέπει να εισάγεται στο Μαιευτήριο για παρακολούθηση και άμεση αντιμετώπιση όταν χρειαστεί. Η προληπτική εισαγωγή μπορεί να είναι δαπανηρή, αλλά έχει βρεθεί ότι βοηθάει στην ολοκλήρωση της εγκυμοσύνης και μειώνει έτσι το υψηλό κόστος από την νοσηλεία των πρόωρων νεογνών στις μονάδες εντατικής θεραπείας.
Η μέλλουσα μητέρα ελέγχεται καθημερινά (βάρος, πίεση, εξετάσεις αίματος και ούρων). Λαμβάνει Αντιυπερτασικά φάρμακα. Ενώ για το έμβρυο ισχύουν οι εξετάσεις που ανέφερα πιο πάνω. Εάν το έμβρυο έχει περάσει την 34η εβδομάδα και είναι πνευμονικά ώριμο, προκαλούμαι τοκετό, διαφορετικά εάν είναι μικρότερο προσπαθούμε με την θεραπεία και την προσεκτική παρακολούθηση να κερδίσουμε χρόνο.
Σε περιπτώσεις που εμφανίζεται εκλαμψία, η κατάσταση είναι επικίνδυνη και χρειάζεται επείγουσα αντιμετώπιση σε Μονάδα εντατικής θεραπείας.
Το έμβρυο λόγω του αγγειοσπασμού που υπάρχει στο σώμα της μητέρας δεν παίρνει την απαιτούμενη ποσότητα αίματος. Ο πλακούντας γερνάει γρήγορα με αποτέλεσμα να μην παρέχει τις απαιτούμενες ουσίες στο παιδί (οξυγόνο, γλυκόζη, αμινοξέα).
Το περιβάλλον της μήτρας γίνεται εχθρικό με συνέπεια την μη φυσιολογική εξέλιξη του και ενδεχομένως τον θάνατο του. Σήμερα η επιστήμη μας έχει δώσει την δυνατότητα με εξειδικευμένες εξετάσεις να ελέγχουμε αυτήν ακριβώς την κατάσταση του εμβρύου. Το Doppler, το καρδιοτοκογράφημα, το βιοφυσικό προφίλ βοηθούν τον Μαιευτήρα στην καλλίτερη αντιμετώπιση.
Όπως προανέφερα, τα κύρια συμπτώματα της πάθησης είναι η Υπέρταση(υψηλή πίεση), η παρουσία λευκώματος στα ούρα και το οίδημα (πρήξιμο) στο σώμα της γενικότερα πολλές φορές αισθάνεται πονοκεφάλους, διαταραχές στην όραση, πόνο στην κοιλιά και μεγάλη αύξηση του σωματικού βάρους στην περίπτωση της εκλαμψίας η γυναίκα εμφανίζει σπασμούς σε όλο της το σώμα, χάνει τις αισθήσεις της (κώμα) και η πίεση της αυξάνεται σε πολύ υψηλά επίπεδα.
