Οι κύστεις ωοθηκών είναι σαν «σάκοι» γεμάτοι με υγρό, που σχηματίζονται είτε εντός είτε στην επιφάνεια των ωοθηκών. Αποτελούν ένα από τα πιο συχνά ευρήματα κατά τη γυναικολογική εξέταση και μπορεί να εμφανιστούν σε γυναίκες όλων των ηλικιών. Στη πλειονότητά τους είναι καλοήθεις και δεν συνοδεύονται από συμπτώματα. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι κακοήθεις ή να εξελιχθούν σε καρκίνο. Κάποιες κύστεις υποχωρούν από μόνες τους χωρίς να απαιτείται θεραπεία, ενώ σε άλλες περιπτώσεις ενδέχεται να απαιτείται θεραπεία ή χειρουργική αντιμετώπιση.

Επειδή οι περισσότερες κύστεις στις ωοθήκες είναι καλοήθεις, συχνά είναι ασυμπτωματικές. Παρ’ όλα αυτά, η παρουσία μιας κύστης – ειδικά όταν έχει μεγάλο μέγεθος- πρέπει να αξιολογείται από τον γιατρό, καθώς ενδέχεται να συνοδεύεται από κάποια από τα παρακάτω επίπονα συμπτώματα:

Σε σπάνιες περιπτώσεις, ορισμένα είδη κύστεων μπορεί να παράγουν ορμόνες, με αποτέλεσμα να προκαλούνται ορμονικές διαταραχές.

Η εμφάνιση κύστεων στις ωοθήκες μπορεί να σχετίζεται με μια σειρά από καταστάσεις, είτε παθολογικής φύσης είτε φυσιολογικές. Οι πιο συνηθισμένοι λόγοι είναι οι εξής:

Σημαντική διευκρίνιση: Οι «πολυκυστικές ωοθήκες» δεν αποτελούν μορφή κύστης. Ο όρος αναφέρεται σε μικρά, ανώριμα ωοθυλάκια που συγκεντρώνονται στις ωοθήκες εξαιτίας ορμονικών διαταραχών και όχι σε πραγματικές κύστεις.

Οι κύστεις των ωοθηκών μπορούν να χωριστούν σε δύο βασικές κατηγορίες:

Οι λειτουργικές κύστεις ωοθηκών σχηματίζονται κατά τη διάρκεια του έμμηνου κύκλου, συνήθως όταν το ωοθυλάκιο δεν απελευθερώνει το ωάριο (ωοθυλακική κύστη) ή όταν δεν απορροφάται ο σάκος που δημιουργείται μετά την ωορρηξία (κύστη ωχρού σωματίου).

Αυτές, κατά κανόνα, δεν προκαλούν συμπτώματα και απορροφώνται φυσιολογικά εντός 6 έως 8 εβδομάδων ή μετά από 1-2 εμμηνορρυσίες, χωρίς προβλήματα.

Σε σπάνιες περιπτώσεις, ωστόσο, μια τέτοια κύστη μπορεί να αυξηθεί σε μέγεθος, να προκαλέσει πόνο στην κοιλιά, ενοχλήσεις κατά την ούρηση ή την αφόδευση ή να εμφανίσει αιμορραγία, κάτι που απαιτεί χειρουργική αφαίρεση.

Οι μη λειτουργικές κύστεις σχηματίζονται λόγω μη φυσιολογικής ανάπτυξης κυττάρων σε κάποιο τμήμα της ωοθήκης. Οι πιο συνηθισμένοι τύποι είναι:

Όταν μια κύστη στην ωοθήκη είναι μεγάλου μεγέθους, ειδικά όταν υπερβαίνει τα 5 εκατοστά, υπάρχει η πιθανότητα να προκύψουν κάποιες επιπλοκές:

Για τη σωστή διάγνωση των ωοθηκικών κύστεων, είναι απαραίτητος ο συνδυασμός των παρακάτω εξετάσεων:

Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας των κύστεων ωοθηκών εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από  το είδος και το μέγεθος της κύστης, τα συμπτώματα που τη συνοδεύουν, καθώς και την ηλικία της ασθενούς.

Οι λειτουργικές κύστεις ωοθηκών, κατά κανόνα, δεν απαιτούν φαρμακευτική αντιμετώπιση, καθώς τείνουν να υποχωρούν από μόνες τους με την πάροδο του χρόνου.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, όταν η κύστη έχει μικρό μέγεθος, απαιτείται κλινική αξιολόγηση, με επαναλαμβανόμενους υπερηχογραφικούς ελέγχους, ώστε να φανεί αν μεταβάλλεται το μέγεθος ή η μορφολογία της και, όπου κρίνεται απαραίτητο από τον γυναικολόγο, παρακολούθηση των καρκινικών δεικτών ανά τακτά χρονικά διαστήματα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να χορηγηθεί φαρμακευτική αγωγή (αντισυλληπτικά χάπια), με σκοπό την πρόληψη εμφάνισης νέων λειτουργικών κύστεων στο μέλλον. Η λήψη τους αναστέλλει τη λειτουργία των ωοθηκών και τον σχηματισμό ωοθυλακίων. Ωστόσο, δεν έχουν επίδραση στην απορρόφηση ήδη υπαρχουσών κύστεων.

Η επέμβαση συνιστάται όταν η κύστη έχει μεγάλο μέγεθος, αυξάνεται προοδευτικά, προκαλεί ενοχλήματα ή υπάρχει υποψία κακοήθειας. Ανάλογα με την περίπτωση, η χειρουργική επέμβαση πραγματοποιείται λαπαροσκοπικά ή με ανοιχτό χειρουργείο (λαπαροτομία).

Σε περιπτώσεις όπου η κύστη είναι αρκετά μεγάλη, δηλαδή  υπερβαίνει τα 5 εκατοστά σε μέγεθος, συνιστάται η διενέργεια διαγνωστικής λαπαροσκόπησης αλλά και η πλήρης αφαίρεση της κύστης (κυστεκτομή). Η κύστη διαχωρίζεται με ακρίβεια από τον ιστό της ωοθήκης, τοποθετείται σε ειδικό αποστειρωμένο σάκο και αφαιρείται με ασφάλεια από την κοιλιακή χώρα. Το δείγμα πάντα στη συνέχεια αποστέλλεται για ιστολογική εξέταση (βιοψία).

Κατά τη διάρκεια της λαπαροσκοπικής επέμβασης, ο χειρουργός γυναικολόγος πραγματοποιεί 3 έως 4 πολύ μικρές τομές (περίπου 1 εκατοστό) στο κοιλιακό τοίχωμα, μέσω των οποίων εισάγονται ειδικά λαπαροσκοπικό εργαλείο (ενδοσκόπιο) και κάμερα υψηλής ευκρίνειας. Η εικόνα προβάλλεται σε μεγάλες οθόνες με δυνατότητα μεγέθυνσης, επιτρέποντας απόλυτη ακρίβεια στις κινήσεις του χειρουργού. Οι τομές κλείνουν με ενδοδερμικά, πλήρως απορροφήσιμα ράμματα, εξασφαλίζοντας άριστο αισθητικό αποτέλεσμα.

Η λαπαροσκοπική αφαίρεση της κύστης της ωοθήκης προσφέρει εξαιρετικά μετεγχειρητικά αποτελέσματα, με ελάχιστο μετεγχειρητικό πόνο που αντιμετωπίζεται με ήπια αναλγητικά, και ταχεία ανάρρωση. Συνήθως, η ασθενής μπορεί να πάρει εξιτήριο μέσα σε 24 ώρες και να επιστρέψει στις καθημερινές της δραστηριότητες εντός 1-2 εβδομάδων.

Η λαπαροσκοπική αφαίρεση κύστης ωοθήκης πρέπει να διενεργείται από εξειδικευμένο χειρουργό γυναικολόγο με υψηλή κατάρτιση στην ελάχιστα επεμβατική χειρουργική και αποδεδειγμένο ιστορικό στη διαχείριση τέτοιων περιστατικών.

Ο Δρ. Ηλίας Μεταξάς έχει πραγματοποιήσει χιλιάδες επιτυχημένες λαπαροσκοπικές επεμβάσεις, γεγονός που τον καθιστά έναν από τους πλέον έμπειρους ιατρούς. Ως επιστημονικός συνεργάτης του Μαιευτηρίου ΜΗΤΕΡΑ, πραγματοποιεί τις επεμβάσεις σε ένα από τα πλέον σύγχρονα και άρτια εξοπλισμένα χειρουργικά περιβάλλοντα, με αυστηρά πρωτόκολλα ασφάλειας και υποστήριξης, διασφαλίζοντας την απόλυτη φροντίδα αλλά και την ασφάλεια κάθε ασθενούς.

Η λαπαροτομία είναι μια ανοιχτή χειρουργική επέμβαση, κατά την οποία πραγματοποιείται τομή στο κοιλιακό τοίχωμα για την πρόσβαση στα εσωτερικά όργανα της ασθενούς. Στην περίπτωση των κύστεων ωοθηκών, εφαρμόζεται όταν η κύστη είναι ιδιαίτερα μεγάλη, δεν μπορεί να αφαιρεθεί λαπαροσκοπικά ή υπάρχει υποψία κακοήθειας, επιτρέποντας στον χειρουργό να έχει πλήρη οπτική και άμεσο έλεγχο της περιοχής.

Όταν απαιτείται χειρουργική αφαίρεση της κύστης, προτιμούμε τη λαπαροσκόπηση, καθώς είναι λιγότερο επεμβατική και προσφέρει ταχύτερη ανάρρωση. Σε περιπτώσεις όμως που η κύστη είναι αρκετά μεγάλη και δεν είναι δυνατή η εισαγωγή του λαπαροσκοπίου, πραγματοποιείται λαπαροτομία.

Η πρόληψη βασίζεται κυρίως στον τακτικό γυναικολογικό έλεγχο και την έγκαιρη διάγνωση μέσω υπερηθογραφήματος. Επιπλέον: